Konstytucja 3 Maja - dzień, w którym Polska próbowała złapać oddech

W historii bywają momenty, które wracają co roku z taką samą siłą, choć minęły już całe epoki. 3 maja 1791 roku należał właśnie do nich - w Warszawie, w murach Zamku Królewskiego, rozegrała się polityczna scena, która do dziś działa na wyobraźnię. To był dzień napięcia, odwagi i ryzykownego ruchu, po którym Rzeczpospolita miała się zmienić.

• W sali senatorskiej napięcie rosło z każdą godziną
• Konstytucja 3 Maja była krótkim, ale mocnym sygnałem
• Matejko zamknął tamten dzień w jednym z najbardziej znanych obrazów

W sali senatorskiej napięcie rosło z każdą godziną

W tamtym momencie państwo było już mocno osłabione, a zwolennicy reform walczyli właściwie o jego uratowanie. Na obrady przyszło 182 z 500 posłów i senatorów, głównie ci, którzy popierali zmiany. Reformatorzy wykorzystali fakt, że przeciwnicy wyjechali na Wielkanoc, i zwołali sesję wcześniej, niż planowano - bez rozsyłania projektu ustawy z wyprzedzeniem.

To nie był zwykły parlamentarny spór. Obrady trwały ponad siedem godzin i momentami przypominały polityczny teatr na najwyższych emocjach. Jednym z najbardziej dramatycznych epizodów było wystąpienie posła kaliskiego Jana Suchorzewskiego, który w pewnej chwili wyciągnął na środek sali swojego sześcioletniego syna. Padły wtedy słowa, które przeszły do historii:

“Zabiję własne dziecię, aby nie dożyło niewoli, którą ten projekt krajowi gotuje”

Kilka godzin później, około godziny 18.50, król Stanisław August Poniatowski podniósł rękę, chcąc zabrać głos. Ten gest odczytano jako zgodę na przyjęcie Konstytucji. W praktyce oznaczało to decyzję, z której monarcha nie mógł się już wycofać. Złożył przysięgę na ręce biskupa krakowskiego Feliksa Turskiego, a potem wezwał wszystkich na nabożeństwo dziękczynne do pobliskiej kolegiaty św. Jana. ✨

Konstytucja 3 Maja była krótkim, ale mocnym sygnałem

Nowa ustawa była jak polityczny oddech w chwili, gdy państwo łapało się ostatnich szans. Wprowadzała rozwiązania, które dziś brzmią bardzo nowocześnie, a wtedy naprawdę wybijały się na tle Europy - między innymi trójpodział władzy. Dlatego mówi się o niej jako o pierwszej konstytucji w Europie.

Jej życie było jednak bardzo krótkie. Obowiązywała tylko 14 miesięcy. Mimo tego zapisała się w pamięci nie jako epizod, ale jako symbol wysiłku podejmowanego, by ocalić Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Właśnie ta mieszanka nadziei, dramatycznej stawki i politycznej odwagi sprawia, że 3 maja wciąż tak mocno pracuje w polskiej wyobraźni 🇵🇱

Matejko zamknął tamten dzień w jednym z najbardziej znanych obrazów

Całą tę scenę utrwalił Jan Matejko na płótnie „Konstytucja 3 Maja 1791 roku”, namalowanym sto lat później. Obraz nie jest tylko rekonstrukcją wydarzenia. To gęsta od znaczeń opowieść o ludziach, napięciach i emocjach, które towarzyszyły uchwaleniu ustawy.

Matejko uchwycił nie tylko bohaterów tamtej chwili, ale też atmosferę przełomu - euforię, zamieszanie i ciężar decyzji, która miała zmienić bieg historii. Dlatego właśnie ten obraz działa do dziś tak mocno: przypomina, że za wielkimi datami stoją konkretni ludzie, ryzyko i wybory podejmowane w chwili, gdy stawką było przetrwanie całego państwa.

na podstawie: Muzeum Ostrowiec Świętokrzyski.