Samowar tulski - metalowa opowieść o herbacie, domu i Tuły

W jednej z sal muzealnych w Ostrowcu stoi przedmiot, który przypomina o zwyczajach i smakach minionych wieków. Muzeum Historyczno-Archeologiczne w Ostrowcu Świętokrzyskim przechowuje samowar tulski - kawałek codziennej historii, która przed laty rozbrzmiewała świstem i pogwizdywaniem czajnika ☕.

• Samowar tulski pokazuje, jak herbata zadomowiła się w polskich domach
• Przestawić się z żaru na spirytus - jak zmieniały się samowary i ich rola

Samowar tulski pokazuje, jak herbata zadomowiła się w polskich domach

Samowar tulski w zbiorach muzeum to urządzenie z mosiądzu - ma około 50 cm wysokości i stoi na kwadratowej stopie z czterema nóżkami. Korpus ze zbiornikiem na wodę ma po bokach uchwyty, z przodu kranik, nad którym widać lutowaną dekorację z głową kobiety między liśćmi akantu. Na górnej pokrywie znalazły się dwa małe uchwyty - „szyszki” - oraz korona, na której stawiano czajniczek z esencją herbacianą; całość uzupełnia okrągła taca 🫖. Pochodzenie urządzenia wiąże się z Tułą w Rosji - model ten wpisuje się w linię samowarów produkowanych tam w XIX/XX wieku.

Przestawić się z żaru na spirytus - jak zmieniały się samowary i ich rola

W pierwszej połowie XIX wieku samowary grzano żarem węgla drzewnego, co dawało ciepło, ale sypiący się popiół bywał problemem. Stąd pojawiły się konstrukcje z podgrzewaczem spirytusowym - czasem nazywane samowarami angielskimi - a niekiedy klasyczne modele przerabiano w warsztatach na wersje spirytusowe. W zamożniejszych domach bywały dwa egzemplarze - codzienny i odświętny - bo samowar przestał być tylko urządzeniem użytkowym i zyskał rolę niemal symbolu domowego życia. Bez jego szumu i pary przestrzeń domu wyglądała inaczej - samowar miał swoje stałe miejsce i swoją wagę w rytuale parzenia herbaty 😊.

W zbiorach muzeum ten konkretny samowar pokazuje zarówno kunszt wykonania - od detali ozdobnych po konstrukcję użytkową - jak i zmiany technologiczne i społeczne, które towarzyszyły zwyczajowi picia herbaty. To mały pomost między kuchnią, salonem i historią codzienności.

na podstawie: Muzeum Ostrowiec Świętokrzyski.