Srebrne sztućce z Ostrowca skrywają historię pewnego domu

Na muzealnym stole każdy przedmiot ma swoją rolę, ale ten komplet potrafi opowiedzieć znacznie więcej niż tylko historię eleganckiego nakrycia. W zbiorach Muzeum Historyczno-Archeologicznego w Ostrowcu Świętokrzyskim zachował się zestaw 52 sztućców z początku XX wieku - srebrnych, platerowanych i ozdobionych monogramem tajemniczego właściciela.

• Srebrne sztućce pokazują, jak zmieniała się kultura stołu
• Monogram ED prowadzi do właściciela kompletu
• Jeden komplet odsłania porządek dawnego przyjęcia

Srebrne sztućce pokazują, jak zmieniała się kultura stołu

Moda na wyszukane nakrycia stołowe nabrała rozpędu w połowie XVIII wieku, gdy udoskonalono produkcję platerów. Były to wyroby wykonane z tańszego materiału i pokryte warstwą metalu, które z daleka niemal nie różniły się od prawdziwych sreber. Dzięki temu elegancka zastawa mogła trafić do większej liczby domów.

Sztućce przestały być wyłącznie praktycznymi narzędziami. Zaczęto różnicować je zależnie od potraw i okazji. Podstawę stanowiły nóż, widelec oraz łyżka do zupy, ale z czasem pojawiły się także mniejsze sztućce deserowe, przybory do nakładania potraw i wyspecjalizowane zestawy do ryb, ostryg czy sardynek. 🍽️

W muzealnym komplecie znalazły się między innymi łyżeczki do herbaty i kawy, widelce, noże i widelce do ryb, łopatka do tortu, łopatka do jagód oraz chochelka. Taki zestaw mówi sporo o dawnych obyczajach przy stole - poszczególne dania wymagały odpowiednio dobranych narzędzi, a serwowanie potraw miało własną, precyzyjną oprawę.

Monogram ED prowadzi do właściciela kompletu

Część sztućców wyprodukowała niemiecka firma „J. Berger”. Wykonano je ze srebra próby 800. Noże pochodzą natomiast z wytwórni „J. A. Henckels Solingen Zwillingswerk” w Solingen, mieście od pokoleń kojarzonym z produkcją noży. Te elementy są platerowane, co pokazuje, że w jednym komplecie mogły spotkać się wyroby o różnej wartości materiałowej, ale podobnej funkcji i stylistyce.

Najbardziej osobisty ślad zostawił jednak nie producent, lecz właściciel. Na każdym trzonku, w dolnej części, wygrawerowano monogram ED zamknięty w ozdobnej ramce. Dekorację uzupełniają stylizowane liście akantu, popularne w ozdobnym rzemiośle i kojarzone z elegancją. Grawer znajduje się zwykle na trzonkach, ale w przypadku łopatki do tortu, noża i widelca do ryb pojawia się także na częściach stykających się z jedzeniem.

Na nożu do ryb dodano jeszcze niewielki, ale bardzo czytelny motyw ryby. 🐟 To detal, który nie tylko zdobi, lecz także od razu podpowiada przeznaczenie przedmiotu.

Jeden komplet odsłania porządek dawnego przyjęcia

Ostateczny kształt większości sztućców ustalił się do połowy XVIII wieku. Później, szczególnie w XIX stuleciu, nie zmieniano już znacząco ich formy. Rozbudowywano za to asortyment, dopasowując go do coraz bardziej szczegółowych zasad podawania posiłków.

Do połowy XIX wieku sztućce jednego rodzaju sprzedawano najczęściej tuzinami. Dopiero w ostatniej ćwierci XIX wieku popularność zdobyły kompletne zestawy umieszczane we wspólnych pojemnikach. Muzealny zbiór jest właśnie śladem tej epoki, w której nakrycie stołu stawało się przemyślaną kompozycją, a nie przypadkowym zestawem noża, widelca i łyżki.

Dziś 52 elementy z ostrowieckiej kolekcji pozwalają spojrzeć na dawną codzienność z bliska. Wystarczy przyjrzeć się uchwytom, próbom srebra, znakom wytwórni i specjalistycznym przyborom, by zwykły posiłek sprzed ponad wieku zamienił się w opowieść o statusie, dobrych manierach i domowym rytuale. ✨

na podstawie: Muzeum Ostrowiec Świętokrzyski.