W Krzemionkach stoi dom zmarłych sprzed tysięcy lat

Na wzgórzu w Broniszowicach tysiące lat temu powstała budowla, która miała prowadzić zmarłych w dalszą drogę. Dziś jej rekonstrukcję można zobaczyć w Krzemionkach - w miejscu, gdzie archeologia pozwala zajrzeć w codzienność i obrzędy społeczności sprzed epoki pisma.

• Kamienny grobowiec wyrósł na widocznym z daleka wzgórzu
• Grobowiec megalityczny z Broniszowic pokazuje świat żywych i zmarłych
• W Krzemionkach można przejść obok rekonstrukcji sprzed tysięcy lat

Kamienny grobowiec wyrósł na widocznym z daleka wzgórzu

Grobowiec oznaczony jako stanowisko V znajdował się na szczycie rozwidlonego wzniesienia na Wyżynie Sandomierskiej. Punkt wybrano nieprzypadkowo - wzgórze górowało nad okolicą i było widoczne z wielu stron. Stanowisko odkryto podczas badań powierzchniowych w 1970 roku, a wykopaliska obiektu A prowadzono w 1992 i 1995 roku.

Budowla miała imponujące rozmiary. Jej długość wynosiła około 25-30 metrów, szerokość sięgała 10 metrów, a wysokość nasypu dochodziła do 2 metrów. Całość tworzyły kamienne pasma z granitu, piaskowca, wapienia i kwarcytu, między którymi usypano lessowy nasyp. Konstrukcja przypominała wydłużony trapez albo trójkąt.

W środku znajdowała się drewniana komora grobowa oraz miejsce obrzędów z paleniskiem o wymiarach 4 na 2 metry. Archeolodzy znaleźli tam ślady ognisk, trzy słabo zachowane szkielety i pozostałości kolejnych pochówków. Nie da się już ustalić, który z nich był najważniejszy ani ilu zmarłych ostatecznie spoczęło w grobowcu. Rolnicza działalność i okop z czasów I wojny światowej mocno naruszyły obiekt.

W jednym z pochówków znaleziono między innymi fragmenty ceramicznej flaszy z kryzą. W wykopaliskach pojawiły się też liczne naczynia kultury pucharów lejkowatych, narzędzia z krzemienia i czertu, kościane przybory, gliniany wałek, muszle małży oraz kości zwierzęce. Trafiły się również dwa fragmenty naczyń z XI-XII wieku, pokazujące, że miejsce było wykorzystywane lub odwiedzane także długo po epoce megalitów. 🔎

Grobowiec megalityczny z Broniszowic pokazuje świat żywych i zmarłych

Obiekt wiąże się z osadnictwem kultury pucharów lejkowatych w górnym biegu Kamionki. Jego centrum znajdowało się w Stryczowicach, a wokół osady powstawały miejsca pochówku. Broniszowicki grobowiec mógł być symboliczną repliką domu, czyli tak zwanym domem zmarłych.

Prawdopodobnie łączyła go droga z osadą na innym stanowisku w Broniszowicach. Taki układ pasuje do megalitycznych zwyczajów pogrzebowych znanych z Europy Środkowej. Zanim rozpoczęto budowę, teren oczyszczono ogniem. Potem wyznaczono oś grobowca, najpewniej zgodnie z kierunkiem wschodu Słońca w wybranym dniu, i zgromadzono kamień, drewno oraz less.

Budowa była częścią większego obrzędu. W trakcie wznoszenia obiektu przynajmniej jedna osoba została pochowana w jego wnętrzu. W drewnianej komorze wielokrotnie palono ogień, co może wskazywać na powtarzane ceremonie ku czci zmarłych. Grobowiec nie był więc wyłącznie miejscem złożenia ciał. Przez kilka stuleci pozostawał ważnym punktem kultowym lokalnej społeczności i był naprawiany.

Datowanie znalezisk pokazuje, że obiekt funkcjonował mniej więcej od 3900/3800 do 3400/3300 roku przed Chrystusem. Jeden ze szkieletów określono na około 3700-3500 rok przed Chrystusem, a najstarsze ślady ogniska pochodzą z około 4000-3900 roku przed Chrystusem. To ponad pięć tysięcy lat historii zapisanej w kamieniach, ziemi i drobnych przedmiotach. 🪨

W Krzemionkach można przejść obok rekonstrukcji sprzed tysięcy lat

Oryginalny grobowiec nie zachował się w całości, ale jego wygląd można dziś odczytać dzięki badaniom archeologicznym. W 2012 roku na terenie parku archeologicznego w Krzemionkach zrekonstruowano go w skali 1:1. Odtworzona konstrukcja jest udostępniona turystom zwiedzającym Krzemionki.

To dobre miejsce, by zobaczyć, jak z kamienia, drewna, ziemi i ognia powstawała przestrzeń o znaczeniu religijnym i społecznym. Rekonstrukcja nie opowiada o anonimowej „prehistorii” z podręcznika, lecz o konkretnym miejscu niedaleko Ostrowca Świętokrzyskiego - z własnym układem, śladami pochówków i historią odczytaną podczas wykopalisk. 🏺

na podstawie: Muzeum Ostrowiec Świętokrzyski.