Stanisław Saski i muzeum, które wyrosło z jednej ważnej decyzji

W historii Ostrowca Świętokrzyskiego są osoby, po których zostają nie tylko wspomnienia, ale też miejsca i idee działające przez kolejne pokolenia. Jedną z nich był Stanisław Leon Saski - przedsiębiorca, społecznik i człowiek, który pomógł stworzyć w mieście pierwsze muzeum. 🏛️

• Przedsiębiorca, który działał także dla miasta
• Jedna decyzja otworzyła drogę Muzeum Ziemi Opatowskiej
• Wojna przerwała jego działalność

Przedsiębiorca, który działał także dla miasta

Stanisław Leon Saski urodził się 11 kwietnia 1886 roku w Radomiu. Pochodził z rodziny związanej z przemysłem piwowarskim. Jego rodzice prowadzili radomski browar, a od 1908 roku także browar w Ostrowcu.

Po śmierci ojca w 1918 roku Saski przejął odpowiedzialność za ostrowiecki browar i młyn. W połowie lat 30. XX wieku zasiadał również w zarządzie spółki produkującej cegłę ogniotrwałą w Jadwigowie. Nie ograniczał się jednak do prowadzenia interesów. Szybko stał się jedną z ważniejszych postaci lokalnego życia społecznego.

W listopadzie 1916 roku został radnym miejskim jako przedstawiciel przemysłowców. Z jego inicjatywy uporządkowano również działalność milicji miejskiej, wzorując ją na rozwiązaniach stosowanych w większych miastach Królestwa Polskiego.

Saski angażował się także w rozwój miejskiej spółdzielczości. Był prezesem zarządu Spółdzielczego Banku Przemysłowo-Rolnego, działał w Spółdzielczym Banku Przemysłowców Ostrowieckich, należał do założycieli Ostrowieckiej Chrześcijańskiej Kasy Bezprocentowej i kierował Kasą Spółdzielczą „Wzajemna Pomoc”. 💼

Jedna decyzja otworzyła drogę Muzeum Ziemi Opatowskiej

Najważniejszy ślad jego społecznej działalności wiąże się z historią ostrowieckiego muzealnictwa. W 1926 roku Stanisław Saski przekazał oddziałowi Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego lokal przy ulicy Górzystej 3. To właśnie tam urządzono pierwsze muzeum w mieście.

Placówka otrzymała nazwę Muzeum Ziemi Opatowskiej PTK. Początkowo był to jeden lokal, ale z czasem zgromadzono w nim pokaźny zbiór pamiątek i zabytków. W 1939 roku muzeum miało już pięć działów, pięć pomieszczeń i ponad 3 tysiące eksponatów. Decyzja przedsiębiorcy sprawiła więc, że ostrowieckie środowisko miłośników historii i opiekunów zabytków zyskało przestrzeń do pracy, spotkań i ochrony lokalnego dziedzictwa. 📚

Dziś łatwo przeoczyć, jak wiele zależy od jednego udostępnionego budynku. W przypadku Saskiego właśnie ten gest pozwolił rozwinąć instytucję, która dokumentowała historię Ostrowca i okolic jeszcze przed wybuchem wojny.

Wojna przerwała jego działalność

Aktywność Stanisława Saskiego zakończyła się tragicznie podczas okupacji. 30 września 1942 roku, w odwecie za wysadzenie gazociągu i uszkodzenie mostu kolejowego pod Romanowem, Niemcy przeprowadzili egzekucję wcześniej aresztowanych mieszkańców miasta.

Wśród zamordowanych znalazł się również Saski. Został pochowany wraz z innymi ofiarami na cmentarzu przy ulicy Denkowskiej.

Jego biografia łączy kilka ważnych rozdziałów dziejów Ostrowca Świętokrzyskiego: rozwój lokalnego przemysłu, działalność samorządową, spółdzielczość i początki muzealnictwa. To opowieść o człowieku, który nie był muzealnikiem, ale bez którego pierwsze ostrowieckie muzeum mogłoby długo nie znaleźć dla siebie miejsca.

na podstawie: Muzeum Ostrowiec Świętokrzyski.