Likwidacja getta w Ostrowcu Świętokrzyskim - pamięć, której nie wolno zgubić

W sobotni wieczór 10 października 1942 roku niemieckie oddziały otoczyły duże getto w Ostrowcu Świętokrzyskim. Następnego dnia rozpoczęły się selekcja, deportacje i mordy, które na zawsze zmieniły historię miasta.

• Tysiące osób stłoczono w ostrowieckim getcie
• Likwidacja getta oznaczała także masowe egzekucje
• Ostrowiec wciąż nosi ślady tamtych dni

Tysiące osób stłoczono w ostrowieckim getcie

W połowie 1942 roku w getcie przebywało około 15-16 tysięcy Żydów. Wielu z nich trafiło tu po przesiedleniach z innych miejscowości, między innymi z Sandomierza. Teren zamkniętej dzielnicy otoczyły niemieckie formacje policyjne i SS, a także polska policja podporządkowana władzom Generalnego Gubernatorstwa oraz oddziały pomocnicze złożone z Litwinów i Ukraińców.

Rano rozpoczęto segregację. Osoby bez zatrudnienia skierowano na Rynek, natomiast posiadaczy kart pracy zgromadzono na placu Floriana, w pobliżu Urzędu Pracy. Młodych i silnych pozostawiono do pracy, a dzieci, osoby starsze i chore przeznaczono do deportacji.

Kolumny ludzi pod nadzorem przeprowadzono na stację kolejową. Stamtąd wyruszały transporty do obozu zagłady w Treblince. Deportacje odbywały się w trzech dużych grupach i trwały kilka dni. W Treblince zamordowano ponad 11 tysięcy Żydów z ostrowieckiego getta. Około 1500 osób skierowano do pracy, ponieważ mogły udowodnić swoje zatrudnienie.

Likwidacja getta oznaczała także masowe egzekucje

Deportacje były tylko częścią zbrodniczej operacji. Podczas zbiórek, selekcji i przemarszu na stację Niemcy rozstrzelali setki osób. Ofiary palono, a ich szczątki zakopywano w masowych grobach na cmentarzu żydowskim.

Relacje świadków pokazują, że egzekucje odbywały się na oczach mieszkańców, którym zakazano opuszczania domów. Wspomnienia mówią o stosach ciał, krzykach i strachu przed wyjściem na ulicę. To obraz przemocy zaplanowanej przez okupanta, ale zarazem wymykającej się wszelkim ludzkim kategoriom. 🕯️

Po zakończeniu deportacji pozostałych przy życiu Żydów, przede wszystkim przymusowych robotników, zamknięto w tak zwanym getcie szczątkowym. Drewniane ogrodzenie powstało w ciągu jednego dnia. Część więźniów nadal pracowała w niemieckich fabrykach, inni porządkowali teren dawnego getta.

Podobne akcje przeprowadzono w tym samym czasie w Denkowie, Ćmielowie i Kunowie. Wydarzenia te były elementem szerszej, metodycznie prowadzonej zagłady ludności żydowskiej na okupowanych ziemiach.

Ostrowiec wciąż nosi ślady tamtych dni

Do dziś zachowało się niewiele świadectw, które pozwalają dokładnie odtworzyć przebieg likwidacji getta. Tym cenniejsze są relacje osób, które widziały deportacje i egzekucje. Nie opisują one wyłącznie dat i miejsc - przywracają pamięci pojedynczych ludzi, ich bezradność i przerażenie.

Historia ostrowieckiego getta nie kończy się na statystykach. Za liczbą ponad 11 tysięcy zamordowanych stoją rodziny, dzieci, sąsiedzi i całe życie żydowskiej społeczności, która przez dziesięciolecia była częścią miasta. Pamięć o 10 października 1942 roku pozostaje jednym z najważniejszych punktów na mapie historii Ostrowca Świętokrzyskiego. 📜

na podstawie: Muzeum Ostrowiec Świętokrzyski.