Od społecznego muzeum do instytucji z Krzemionkami - ta historia wciąga

W Ostrowcu Świętokrzyskim muzealna opowieść nie zaczęła się od wielkich sal i rozbudowanych ekspozycji, tylko od społecznej pasji do regionu. Dziś Muzeum Historyczno-Archeologiczne łączy Pałac Wielopolskich w Częstocicach i Krzemionki w Sudole, ale jego historia pokazuje przede wszystkim, jak z lokalnego zapału powstaje coś naprawdę trwałego 🏛️

• Z muzeum społecznego wzięła się ostrowiecka muzealna opowieść
• Pałac Wielopolskich i Krzemionki połączyły dwa ważne adresy pamięci
• Dziś muzeum trzyma w rękach tysiące śladów przeszłości regionu

Z muzeum społecznego wzięła się ostrowiecka muzealna opowieść

Zanim pojawiła się dzisiejsza instytucja, w mieście działało muzeum społeczne prowadzone przez oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Funkcjonowało w latach 1926-1939 i już wtedy zbierało rzeczy, które najlepiej opowiadały o okolicy - od znalezisk archeologicznych po pamiątki związane z Kielecczyzną.

Dużo w tej historii zawdzięcza się Mieczysławowi Radwanowi - inżynierowi metalurgowi, wykładowcy AGH, a przy tym historykowi i krajoznawcy z prawdziwej pasji. To właśnie on był jednym z ludzi, którzy pchnęli ostrowieckie muzealnictwo do przodu. Po nim opiekę nad placówką przejęła Maryla Żakowska, a muzeum przy ul. Górzystej 3 żyło skromnie, ale intensywnie.

Warto też pamiętać, że równolegle rozwijał się oddział opatowski PTK. W 1933 roku połączono oba ośrodki pod nazwą Muzeum Ziemi Opatowskiej, żeby nie dublować zbiorów i działań. Ostrowiecka część trzymała głównie archeologię i przyrodę, a opatowska - historię i archiwa. W 1936 roku oba oddziały miały już razem ponad 1900 obiektów, a sam ostrowiecki cieszył się sporą popularnością, mimo że ekspozycję upchnięto w zaledwie kilku pokoikach.

Pałac Wielopolskich i Krzemionki połączyły dwa ważne adresy pamięci

Wojna brutalnie przecięła ten rozwój. Niemcy nakazali likwidację muzeów terenowych i wywóz zbiorów do Radomia, ale część najcenniejszych rzeczy udało się ukryć. Po wojnie wróciły do obiegu i zasiliły późniejsze zbiory muzealne. To była ważna lekcja przetrwania, która mocno siedzi w historii tej instytucji.

Nowy rozdział zaczął się w latach 60. XX wieku. Miasto dostało Pałac Wielopolskich od Zakładów Ostrowieckich, a w 1963 roku ruszył remont budynku. Dwa lata później zatrudniono pierwszego pracownika - historyka sztuki Wojciecha Kotasiaka, który prowadził muzeum aż do 2006 roku. Samo uroczyste otwarcie nastąpiło 3 grudnia 1966 roku, choć formalny akt powołania Muzeum Regionalnego datuje się na 25 września 1970 roku.

Wtedy też muzeum zaczęło się rozrastać jako instytucja regionalna, z sześcioma stałymi wystawami poświęconymi m.in. porcelanie, etnografii, geologii, mineralogii i historii Ostrowca. W realiach PRL-u pojawiła się również ekspozycja o ruchu robotniczym na Kielecczyźnie - znak czasu, ale też dowód, że muzeum zawsze reagowało na większy kontekst epoki.

Przełom przyniósł 20 listopada 1978 roku, kiedy do struktury muzeum dołączono Krzemionki. To właśnie wtedy zespół neolitycznych kopalń krzemienia pasiastego przestał być zarządzany osobno i wszedł w skład ostrowieckiej instytucji. W 1986 roku placówka przyjęła nazwę Muzeum Historyczno-Archeologiczne. 🪨

Od 2001 roku muzeum znajduje się w Państwowym Rejestrze Muzeów MKiDN, co potwierdza rangę jego zbiorów i pracy merytorycznej. Kolejny ważny krok przyszedł 1 stycznia 2022 roku, kiedy instytucja zaczęła być współprowadzona przez Powiat Ostrowiecki i Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. To już nie tylko lokalna historia, ale pełnoprawna instytucja o szerszym znaczeniu.

Dziś muzeum trzyma w rękach tysiące śladów przeszłości regionu

Współczesne Muzeum Historyczno-Archeologiczne działa szeroko - od archeologii i historii, przez sztukę i rzemiosło artystyczne, po edukację i promocję. Organizuje wystawy, badania, lekcje muzealne, warsztaty, wykłady, konferencje i koncerty. Do 2009 roku przygotowało prawie 240 wystaw czasowych, a ta liczba dobrze pokazuje tempo pracy i skalę ambicji 📚

Na co dzień muzeum dysponuje dziś ponad 1800 m² powierzchni ekspozycyjnej, a jego zbiory liczą blisko 5600 woluminów i 4200 eksponatów. To nie są suche liczby z katalogu - to konkretna opowieść o regionie, który ma swoje warstwy, ślady i ludzi. I właśnie dlatego muzeum w Ostrowcu Świętokrzyskim nie jest tylko miejscem przechowywania rzeczy. To miejsce, które układa pamięć miasta i okolic w sensowną, żywą całość.

na podstawie: Muzeum Historyczny - Archeologiczne w Ostrowcu Świętokrzyskim.