Mały Gawroniec - ślad po łowcach sprzed tysięcy lat w Ćmielowie

Na mapie okolic Ostrowca Świętokrzyskiego są miejsca, które potrafią zaskoczyć bardziej niż niejeden współczesny zabytek. Właśnie taki jest Mały Gawroniec w Ćmielowie - wzgórze, na którym archeolodzy odczytali historię obozowiska sprzed blisko 20 tysięcy lat 🪨.

• Mały Gawroniec pokazuje, jak wyglądało życie na skraju pradziejowego świata
• Muzeum Lokalnie: GAWRONIEC prowadzi przez historię, która zaczęła się od krzemieni
• Obozowisko sprzed 18-13 tysięcy lat nadal opowiada o wędrówkach i łowach

Mały Gawroniec pokazuje, jak wyglądało życie na skraju pradziejowego świata

To stanowisko leży w sąsiedztwie Krzemionek, na obszarze wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, i od razu wyróżnia się położeniem. Mały Gawroniec stoi na skraju lessowej wysoczyzny, nad doliną Kamiennej, a jego teren przecinają wąwozy i dawne obniżenia terenu. Sama forma wzgórza też robi wrażenie - ma około 7370 metrów kwadratowych, około 150 metrów długości i 65 metrów szerokości, a stoki sięgają około 8 metrów wysokości.

W praktyce to nie jest tylko kolejny punkt na archeologicznej mapie regionu. To miejsce, które przez lata przyciągało uwagę badaczy, bo spod ziemi zaczęły wychodzić ślady bardzo dawnych wędrówek, łowów i krótkich postojów ludzi, którzy żyli tu w zupełnie innym świecie.

Muzeum Lokalnie: GAWRONIEC prowadzi przez historię, która zaczęła się od krzemieni

Na Małym Gawrońcu pierwsze zabytki zauważono już w latach 30. XX wieku, a kolejne rozpoznania tylko potwierdzały, że pod powierzchnią kryje się coś znacznie starszego niż neolityczne osady. Przełom przyszedł w 2004 roku, gdy badania powierzchniowe wskazały na obozowisko kultury magdaleńskiej z późnego paleolitu. Potem ruszyły wykopaliska, prowadzone w latach 2005-2009.

Badacze przebadali tam około 4,48 ara, czyli mniej więcej 5% całego stanowiska. To niewielki fragment, ale materiał okazał się imponujący: ponad 14 tysięcy zabytków krzemiennych, 6 przedmiotów z obsydianu, ponad 1400 fragmentów ceramiki kultury łużyckiej, a do tego ponad 1000 przedmiotów kamiennych i 18 hematytowych. Wśród krzemiennych narzędzi pojawiły się rylce, przekłuwacze, wiórki tylcowe, wióry i rdzenie - dokładnie ten zestaw, który pomaga wyobrazić sobie codzienność łowców.

Wśród odkryć szczególnie ciekawie wypadały ślady samej konstrukcji obozowiska. Jeden z obiektów interpretowano jako pozostałość niewielkiej półziemianki, choć jej funkcja do dziś budziła pytania badaczy. Był zbyt mały jak na typowe mieszkanie, ale jednocześnie miał wyraźne cechy użytkowania. Właśnie takie tropy sprawiają, że archeologia wciąga - z kilku centymetrów ziemi potrafi wyczytać dawny sposób życia.

Obozowisko sprzed 18-13 tysięcy lat nadal opowiada o wędrówkach i łowach

Najstarsza warstwa historii Małego Gawrońca sięga mniej więcej 18-13 tysięcy lat temu, do okresu ciepłych interstadiałów Bølling i Allerød. Wtedy obozowisko mogło zajmować około 10-15 arów i funkcjonować jako niewielka baza łowców w miejscu strategicznym - blisko zakola Kamiennej i trasy, którą mogły przemieszczać się zwierzęta.

Na stanowisku znaleziono też ślady późniejszych epok. Pojawiają się materiały z neolitu - między innymi związane z kulturą ceramiki wstęgowej rytej, kulturą malicką i kulturą pucharów lejkowatych - a także z epoki brązu i żelaza. W tym ostatnim okresie działała tu niewielka osada ludności grupy tarnobrzeskiej kultury łużyckiej.

Mały Gawroniec jest dziś także jednym z punktów spaceru “Muzeum Lokalnie: GAWRONIEC”, więc jeśli ktoś lubi miejskie i podmiejskie wyprawy z historią w tle, ta trasa może być dobrym pretekstem, by spojrzeć na Ćmielów i jego okolice z zupełnie innej perspektywy. Właśnie tam pradzieje nie siedzą za szybą - one naprawdę leżą pod nogami.

na podstawie: Muzeum Ostrowiec Świętokrzyski.