Porcelanowy bunt z Ćmielowa. Historia fabryki „Świt”

Między drogą z Ćmielowa do Ożarowa a torami kolejowymi przed wojną wyrósł zakład, który miał konkurować z najstarszą ćmielowską fabryką porcelany. Za jego powstaniem stali ludzie znający produkcję od środka - technolodzy, modelarze i malarze, którzy postanowili zbudować własną markę. Tak zaczęła się historia fabryki „Świt”, dziś ważna część przemysłowego dziedzictwa regionu.

• Byli pracownicy stworzyli w Ćmielowie własną fabrykę
• Fabryka „Świt” szybko wypaliła pierwszą partię porcelany
• Po wojnie zakład zmieniał właścicieli, ale nie zniknął z mapy Ćmielowa

Byli pracownicy stworzyli w Ćmielowie własną fabrykę

Na początku lat 30. XX wieku w Ćmielowie działała jedna duża wytwórnia porcelany - Fabryka Porcelany i Wyrobów Ceramicznych Ćmielów SA. Wśród jej pracowników narodził się pomysł uruchomienia konkurencyjnego zakładu. Pierwszym krokiem był zakup w 1935 roku dwóch sąsiednich działek położonych między drogą prowadzącą do Ożarowa a terenami stacji kolejowej.

W lutym 1936 roku w Warszawie formalnie powołano Wytwórnię Porcelany „Świt” sp. z o.o. Jej twórcy nie byli przypadkowymi przedsiębiorcami. Bronisław Kryński, ceramik i technolog oraz były dyrektor techniczny fabryk w Ćmielowie, objął kierownictwo techniczne. Bronisław Wysocki pokierował modelarnią, a Bogumił Marcinek odpowiadał za malarnię i projektował nowe formy.

Do grona udziałowców należeli także Z. Rusinowicz i J. Brykman. W 1938 roku do spółki dołączył ksiądz Bogdan Drucki-Lubecki. Nowa fabryka od początku była więc przedsięwzięciem ludzi, którzy znali porcelanę, jej technologię i rynek. 🏺

Fabryka „Świt” szybko wypaliła pierwszą partię porcelany

Budowa zakładu ruszyła niedługo po zawiązaniu spółki. Kamień węgielny pod główny budynek poświęcił miejscowy proboszcz, ksiądz Jan Węgliński. W fundamentach umieszczono odpis aktu założycielskiego oraz list skierowany do potomnych, wyjaśniający, dlaczego wspólnicy zdecydowali się odejść ze starego zakładu.

Zgoda na użytkowanie budynków i rozpoczęcie produkcji przyszła 17 grudnia 1936 roku. Na pierwsze wypały nie trzeba było długo czekać - pierwszą partię porcelany przygotowano w połowie lutego 1937 roku. „Świt” zasłynął z cienkościennej porcelany wysokiej jakości, która szybko zdobyła uznanie klientów.

Historia zakładu została jednak naznaczona wojną. II wojny światowej nie przeżyli Kryński, Wysocki i Marcinek. Ich śmierć zachwiała funkcjonowaniem dobrze prosperującej wytwórni, a powojenne przemiany całkowicie zmieniły jej status.

Po wojnie zakład zmieniał właścicieli, ale nie zniknął z mapy Ćmielowa

W 1950 roku nad fabryką ustanowiono przymusowy zarząd państwowy. Dekadę później ćmielowskie zakłady połączono w jedno przedsiębiorstwo z dwoma oddziałami: „Ćmielów” i „Świt”. Drugi z nich działał jeszcze do 1991 roku, kiedy rozpoczęto przygotowania do sprzedaży jego majątku.

Ważnym śladem tej historii pozostaje także pożar, do którego doszło 2 maja 1964 roku. Fotografia fabryki „Świt” z lat 80. i 90. oraz dokumentacja wydarzeń przypominają, że porcelanowy przemysł Ćmielowa to nie tylko eleganckie figurki i zastawy, lecz również codzienna praca wielu pokoleń, decyzje gospodarcze i trudne momenty. 🔥

Dzieje „Świtu” są częścią regionalnej opowieści prezentowanej przez Muzeum Historyczno-Archeologiczne w Ostrowcu Świętokrzyskim. To historia zakładu zbudowanego przez fachowców, którzy chcieli działać po swojemu - i przez kilkadziesiąt lat współtworzyli przemysłowe oblicze Ćmielowa.

na podstawie: Muzeum Historyczny - Archeologiczne w Ostrowcu Świętokrzyskim.