Mokradła - naturalna tarcza przeciw suszy i zapomniana wiedza

W Ostrowcu Świętokrzyskim obchody Światowego Dnia Mokradeł budzą uwagę na to, co często ginie pod betonem i melioracjami. Miejsca nasiąkłe wodą nie są już tylko pejzażem - to systemy, które ratują wodę, wiążą węgiel i trzymają klimat w ryzach. Warto przypomnieć, że historia ochrony tych terenów sięga daleko poza mapy i planowanie przestrzenne.

• Światowy Dzień Mokradeł przypomina o roli wiedzy tradycyjnej
• Jak mokradła wpływają na Ostrowiec Świętokrzyski - retencja, ochrona gatunków i klimat

Światowy Dzień Mokradeł przypomina o roli wiedzy tradycyjnej

Obchody znane jako Światowy Dzień Mokradeł 2026 stawiają w tym roku na łączenie nauki z praktykami przekazywanymi z pokolenia na pokolenie. Data obchodów sięga podpisania Konwencji Ramsarskiej w 1971, która położyła fundament pod międzynarodową ochronę obszarów wodno-błotnych. Tegoroczne hasło - “Mokradła i wiedza tradycyjna - celebrowanie dziedzictwa kulturowego” - przypomina, że użytkowanie tych terenów przez wieki opierało się na zasadach, które ograniczały degradację i sprzyjały retencji wody.

“Ziemia nie należy do człowieka - człowiek należy do Ziemi.”
Wódz Seattle (Sealth), wódz ludu Suquamish

W praktyce chodzi o proste, sprawdzone rozwiązania: sezonowe koszenie łąk, wypas w określonych porach, tradycyjne rybołówstwo czy działania regulujące poziom wody bez trwałego odwodnienia. W wielu regionach Europy porzucenie takich metod i intensyfikacja rolnictwa przyczyniły się do zaniku naturalnej retencji i wzrostu podatności na długotrwałe susze.

Jak mokradła wpływają na Ostrowiec Świętokrzyski - retencja, ochrona gatunków i klimat

Mokradła zajmują niewielki procent powierzchni lądów, ale ich funkcje są rozległe i konkretne. Dla miasta i okolic oznaczają m.in.:

• retencję opadów i stabilizację obiegu wód powierzchniowych i gruntowych,
• łagodzenie skutków zarówno suszy, jak i gwałtownych wezbrań,
• naturalne oczyszczanie wód z nadmiaru biogenów i innych zanieczyszczeń,
• magazynowanie węgla - szczególnie widoczne w torfowiskach,
• ochronę miejsc życia wielu gatunków, w tym tych zagrożonych.

Odtwarzanie i ochrona terenów podmokłych to inwestycja, która często kosztuje mniej niż budowa nowych zbiorników technicznych i ma długofalowy efekt w utrzymaniu poziomu wód gruntowych. Działania takie wpisują się także w krajowe inicjatywy – przykładem jest kampania Stop Suszy! Start Retencji!, która traktuje mokradła jako jeden z filarów zwiększania bezpieczeństwa wodnego.

Praktyczne myśli z perspektywy miejskiej: utrzymanie i przywracanie niewielkich obszarów podmokłych wokół zabudowań i w dolinach rzecznych działa kumulacyjnie. Nawet małe przywrócone łąki wilgotne czy fragmenty starorzeczy podnoszą lokalną zdolność krajobrazu do zatrzymywania wody, zmniejszając presję na systemy kanalizacyjne podczas intensywnych opadów i podtrzymując źródła w okresach suszy. W planowaniu przestrzennym warto łączyć wiedzę naukową z lokalnymi praktykami użytkowania ziemi - to przynosi lepsze rezultaty niż izolowane, techniczne rozwiązania.

Na poziomie działań publicznych i obywatelskich sens ma m.in.:

• identyfikacja miejsc o potencjale retencyjnym i ich ochrona w planach miejscowych,
• przywracanie naturalnych procesów wodnych na małą skalę (np. odnawianie starorzeczy),
• wsparcie edukacji ekologicznej pokazującej wartości mokradeł i proste techniki ich użytkowania,
• koordynacja z kampaniami takimi jak Stop Suszy! Start Retencji!.

Światowy Dzień Mokradeł to przypomnienie, że zachowanie tych obszarów łączy ochronę przyrody z bezpieczeństwem wodnym i tradycyjnym dziedzictwem. W Ostrowcu Świętokrzyskim te idee mogą znaleźć praktyczne zastosowanie w miejskim planowaniu i w codziennych decyzjach rolników oraz właścicieli gruntów.

na podstawie: Urząd Miasta Ostrowca Świętokrzyskiego.